اختلال بیش‌فعالی همراه با کمبود توجه (ADHD) چیست؟

علائم ADHD معمولاً در سنین پایین مشاهده می‌شود و ممکن است زمانی که کودک مدرسه رفتن را شروع می‌کند علائم در آن بیشتر شود. در بیشتر موارد این بیماری در کودکان زیر 12 سال تشخیص داده می‌شود و گاهی اوقات اگر در کودکی تشخیص داده نشود، در سنین بزرگسالی قابل‌تشخیص خواهد بود. بااین‌همه، علائم ADHD معمولاً با افزایش سن بهبود می‌یابد اما بسیاری از بزرگسالان که در سنین جوانی به این بیماری مبتلا شده‌اند، همچنان درگیر مشکلات رفتاری می‌شوند. ما در این مطلب به بررسی کامل این بیماری در کودکان و بزرگسالان پرداخته‌ایم. در این میان به شما پیشنهاد می‌کنیم برای داشتن مشاورۀ پزشکی آنلاین، مراحل ثبت‌نام در وب‌سایت کمک‌رسان ایران را انجام دهید و از بهترین متخصصان مشاوره بگیرید.

اختلال کمبود توجه بیش‌فعالی

افراد مبتلا به ADHD ممکن است مشکلاتی مانند اختلالات خواب و اضطراب را تجربه کنند. بسیاری از کودکان، مراحلی را پشت سر می‌گذارند که در آن بی‌قرار هستند. این شرایط اغلب طبیعی بوده و لزوماً به این معنا نیست که آنها ADHD دارند اما اگر فکر می‌کنید رفتار آنها ممکن است با اکثر کودکان هم‌سنشان متفاوت باشد، باید نگرانی‌های خود را با معلم و پزشک در میان بگذارید و مشاوره بگیرید. اگر بزرگسال هستید و احساس می‌کنید ADHD دارید، حتماً با پزشک صحبت کنید و در صورت لزوم مشاورۀ آنلاین بگیرید. 

چه چیزی باعث اختلال بیش‌فعالی کمبود توجه (ADHD) می‌شود؟

علت دقیق ADHD ناشناخته است اما طی تحقیقاتی مشخص شده است که این بیماری در خانواده‌ها به‌صورت ژنتیکی وجود دارد. عوامل دیگری که باعث این اختلال در افراد می‌شود عبارتند از:

• تولد نارس (قبل از هفتۀ 37 بارداری).
• داشتن وزن کم هنگام تولد.
• مصرف سیگار، الکل یا موادمخدر در دوران بارداری.

چگونه اختلال بیش‌فعالی (کمبود توجه) درمان می‌شود؟

برای کودکان مبتلا به ADHD، شاید هیچ درمان قطعی وجود نداشته باشد اما می‌توان با حمایت آموزشی، مشاوره و دارو، آن را مدیریت کرد. برای بزرگسالان مبتلا به  ADHD، دارو اغلب اولین درمان ارائه‌شده است. اگرچه درمان‌های روان‌شناختی هم می‌تواند کمک‌کننده باشد.

زندگی با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی

مراقبت از کودک مبتلا به ADHD می‌تواند چالش‌برانگیز باشد اما باید بدانید که کودکان به‌تنهایی نمی‌توانند به خود کمک کنند و نیاز به حمایت دارند. بااین‌همه، برخی از فعالیت‌های روزانه ممکن است برای شما و کودک دشوار باشد:

• خوابیدن کودک در شب.
• آماده شدن به‌موقع برای مدرسه.
• گوش دادن و اجرای دستورالعمل‌ها.
• سازماندهی کارها.
• موقعیت‌های اجتماعی.
• خريد كردن.

بزرگسالان مبتلا به  ADHD

بزرگسالانی که به ADHD مبتلا هستند ممکن است متوجه شوند که چنین مشکلاتی دارند:

• سازماندهی و مدیریت زمان.
• تمرکز و انجام وظایف.
• مقابله با استرس.
• احساس بی‌قراری یا بی‌حوصلگی.
• ریسک‌پذیری.
• برخی از بزرگسالان نیز ممکن است مشکلاتی در روابط یا تعامل اجتماعی داشته باشند.

علائم اختلال نقص‌توجه و بیش‌فعالی (ADHD)

علائم اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی را می‌توان به 2 نوع مشکل رفتاری طبقه‌بندی کرد:

1.     بی‌توجهی (مشکل در تمرکز).

2.     بیش‌فعالی.

بسیاری از افراد مبتلا به ADHD با توجه به مشکلاتی که دارند در هر دو دستۀ بی‌توجهی و بیش‌فعالی قرار می‌گیرند (البته همیشه این‌طور نیست). به‌عنوان‌مثال، حدود 2 تا 3 نفر از هر 10 نفر مبتلا، در تمرکز و دقت مشکل داشته اما بیش‌فعال نیستند. این شکل از ADHD به‌عنوان اختلال کمبود توجه نیز شناخته می‌شود. ADHD  بیشتر در پسران تشخیص داده می‌شود. ممکن است دختران  تنها علائم بی‌توجهی داشته و رفتار مخرّب کمی از خود نشان دهند؛ یعنی ممکن است مبتلا به ADHD باشند و این بیماری در آنها به‌درستی تشخیص داده نشود.

علائم در کودکان و نوجوانان

علائم ADHD در کودکان و نوجوانان به‌خوبی مشخص بوده و معمولاً قبل از 6 سالگی قابل‌ توجه است. این علائم در بیش از یک موقعیت اجتماعی مانند خانه و مدرسه رخ می‌دهد. کودکان ممکن است علائم بی‌توجهی و بیش‌فعالی را هم‌زمان داشته و یا تنها یکی از آنها را داشته باشند.

بی‌توجهی «مشکل در تمرکز»

علائم اصلی بی‌توجهی عبارتند از:

• داشتن دامنۀ توجه کوتاه و حواس‌پرتی سریع.
• مرتکب شدن اشتباهات مختلف مانند بی‌دقتی در انجام تکالیف مدرسه.
• فراموش‌کاری.
• ناتوانی در انجام کارهای خسته‌کننده یا وقت‌گیر.
• به‌نظر می‌رسد قادر به گوش دادن یا اجرای دستورالعمل‌ها نباشند.
• فعالیت یا وظایف آنها دائماً در حال تغییر باشد.
• مشکل در سازماندهی وظایف.

علائم اصلی بیش‌فعالی عبارتند از:

• ناتوانی در نشستن به‌خصوص در محیط‌‌های آرام و ساکت.
• بی‌قراری مداوم.
• عدم توانایی تمرکز بر انجام کارها.
• حرکات فیزیکی بیش‌ازحد.
• زیاد صحبت کردن.
• نمی‌توانند منتظر نوبت خود باشند.
• بدون فکر عمل کردن.
• قطع کردن مکالمات دیگران.
• احساس خطر داشتن.

این علائم می‌تواند مشکلات قابل‌توجهی در زندگی کودک ایجاد کند مانند عدم موفقیت در مدرسه، تعامل اجتماعی ضعیف با سایر کودکان و بزرگسالان و مشکلات نظم و انضباط. اگرچه همیشه این‌طور نیست اما برخی از کودکان ممکن است علائم دیگری در کنار ADHD داشته باشند، ازجمله:

• اختلال اضطراب: باعث می‌شود کودک در بیشتر مواقع نگران و عصبی باشد. همچنین ممکن است علائم فیزیکی مانند ضربان قلب سریع، تعریق و سرگیجه را تجربه کند.
• اختلال نافرمانی مقابله‌ای (ODD): که با رفتار منفی و مخرب به‌ویژه نسبت به شخصیت‌های مهم مانند والدین و معلمان تعریف می‌شود.
• اختلال سلوک: تمایل به رفتارهای ضداجتماعی مانند دزدی، دعوا، خرابکاری و آسیب رساندن به افراد یا حیوانات.
• افسردگی.
• مشکلات خواب: سخت خوابیدن در شب و داشتن الگوهای خواب نامنظم.
• اختلال طیف اوتیسم (ASD): که بر تعامل اجتماعی، ارتباطات، علایق و رفتار تأثیر می‌گذارد.
• دیسپراکسی: وضعیتی که بر هماهنگی فیزیکی تأثیر می‌گذارد.
• صرع:  وضعیتی‌که بر مغز تأثیر می‌گذارد و باعث حملات یا تشنج‌های مکرر می‌شود.
• سندرم تورت: وضعیتی در سیستم عصبی که با ترکیبی از صداها و حرکات غیرارادی مشخص می‌شود.
• مشکلات یادگیری: مانند نارساخوانی.

 علائم در بزرگسالان

در بزرگسالان تعریف علائم ADHD دشوارتر است. از آنجایی ‌که ADHD یک اختلال رشدی است، پزشکان بر این باورند که اگر علائم در کودکی نمایان نشود در بزرگسالی هم ایجاد نمی‌شود.

اما علائم ADHD در کودکان و نوجوانان اغلب تا بزرگسالی ادامه می‌یابد. روشی که بر بی‌توجهی و بیش‌فعالی بزرگسالان تأثیر می‌گذارد می‌تواند بسیار متفاوت از تأثیر آنها بر کودکان باشد. برخی از متخصصان موارد زیر را به‌عنوان فهرستی از علائم مرتبط با ADHD در بزرگسالان عنوان کرده‌اند:

• بی‌دقتی و عدم‌توجه به جزئیات.
• شروع کردن کارهای جدید، قبل از اتمام کارهای قدیمی به‌طور مداوم.
• مهارت‌های سازمانی ضعیف.
• ناتوانی در تمرکز یا اولویت‌بندی.
• از دست دادن یا جا انداختن مداوم کارها.
• فراموشی.
• بی‌قراری و عصبانیت.
• مشکل در ساکت ماندن و صحبت کردن خارج از نوبت.
• اغلب حرف دیگران را قطع کردن.
• نوسانات خلقی، تحریک‌پذیری و تغییر خلق‌و‌خو.
• ناتوانی در مقابله با استرس.
• بی‌حوصلگی شدید.
• ریسک کردن در فعالیت‌ها بدون توجه به ایمنی شخصی و دیگران؛ برای مثال رانندگی خطرناک.

شرایط مرتبط در بزرگسالان مبتلا به ADHD

مانند ADHD در کودکان و نوجوانان، ADHD در بزرگسالان می‌تواند در کنار چندین مشکل رخ دهد. یکی از شایع‌ترین آنها افسردگی است. سایر شرایطی که بزرگسالان ممکن است در کنار ADHD تجربه کنند عبارتند از:

• اختلالات شخصیت: افرادی که به‌طور قابل‌توجه با سایرین (ازنظر نحوۀ تفکر، درک، احساس یا ارتباط) تفاوت دارند.
• اختلال دوقطبی: وضعیتی‌که بر خلق‌و‌خوی افراد تأثیر می‌گذارد.
• اختلال وسواس فکری اجباری (OCD):  وضعیتی که باعث افکار وسواسی و رفتار اجباری می‌شود.
• مشکلات رفتاری مرتبط با ADHD که می‌تواند منجر به مشکلات در روابط و تعامل اجتماعی شود.

علت دقیق اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی (ADHD) به‌طورکامل شناخته نشده است اما یکی از مهم‌ترین علل ابتلا به این بیماری به ژنتیک ارتباط دارد.

ADHD معمولاً در خانواده‌ها دیده و مشخص شده است؛ ژن‌هایی که از والدین خود به ارث می‌برید عامل مهمی در ابتلا به این بیماری هستند. همچنین تحقیقات نشان می‌دهند احتمال ابتلا در والدین، خواهر و برادر فرد مبتلا به ADHD بیشتر است.

گروه‌های در معرض خطر

افراد خاصی بیشتر در معرض خطر ADHD هستند که ازجمله این افراد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کسانی که نارس (قبل از هفتۀ 37 بارداری) یا با وزن کم متولد شده‌اند.
• افراد مبتلا به صرع.
• افراد دارای آسیب مغزی، چه این آسیب در رحم یا پس از تولد در طی زندگی اتفاق افتاده باشد.

اگر فکر می‌کنید ممکن است شما یا فرزندتان به اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی مبتلا هستید، حتماً با پزشک صحبت کنید و یا از وب‌سایت کمک‌رسان ایران مشاورۀ آنلاین بگیرد. اگر نگران فرزند خود هستید، قبل از مراجعه به پزشک با معلمان آنها صحبت کنید تا متوجه شوید آیا آنها هم در رابطه با رفتار کودک شما در مدرسه نگران هستند یا خیر.

کودکان و نوجوانان

اگر پزشک فکر کند کودک شما ممکن است ADHD داشته باشد، ممکن است ابتدا یک دوره‌ی «انتظار هوشیارانه» را پیشنهاد دهد. مدت‌زمان این دوره حدود 10 هفته است. پزشک ازاین‌طریق بررسی می‌کند آیا علائم کودک شما بهبود می‌یابد، ثابت می‌ماند یا بدتر می‌شود؟ آنها همچنین ممکن است شروع یک برنامۀ آموزشی یا آموزش والدین براساس ADHD را پیشنهاد دهند. ارائۀ یک برنامۀ آموزشی به والدین به این معنا نیست که شما والدین بدی بوده‌اید. هدف، آموزش راه‌هایی برای کمک به شما و فرزندتان است. اگر رفتار فرزندتان بهبود نیافت، پزشک باید شما و فرزندتان را برای ارزیابی رسمی به یک متخصص ارجاع دهد.

برای بزرگسالان مبتلا به ADHD احتمالی، در ابتدا پزشک علائم را ارزیابی کرده و ممکن است بیمار را به یک متخصص ارجاع دهد. هیچ آزمایش ساده‌ای برای تعیین اینکه آیا شما یا فرزندتان مبتلا به ADHD هستید وجود ندارد، اما متخصص می‌تواند پس از ارزیابی اصولی تشخیص دقیقی بدهد. ارزیابی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• معاینۀ فیزیکی که می‌تواند به رد سایر علل احتمالی علائم کمک کند.
• چند مصاحبه با شما یا فرزندتان.
• مصاحبه یا گزارش از افراد مهم دیگر مانند بستگان و معلمان.

 برای تشخیص  ADHD، کودک شما باید موارد زیر را داشته باشد:

• حداقل به‌ مدت 6 ماه به‌طور مداوم علائم را نشان دهد.
• قبل از 12 سالگی علائم را نشان دهد.
• حداقل در 2 موقعیت مختلف علائم را نشان دهد. به‌عنوان‌‌مثال در خانه و مدرسه.
• علائمی که زندگی آنها را در سطح اجتماعی، تحصیلی یا شغلی به‌طور قابل‌توجه دشوار سازد.

تشخیص در بزرگسالان

تشخیص ADHD در بزرگسالان دشوارتر است. بنابراین اگر برایتان دشوار است به‌خاطر بیاورید که آیا در کودکی مشکلی داشته‌اید یا خیر، پزشک متخصص ممکن است سوابق دوران تحصیل شما را بررسی کند یا با والدین، معلمان یا هرکس دیگری که در کودکی شما را به‌خوبی می‌شناخته است صحبت کند. برای اینکه بزرگسالان مبتلا به ADHD تشخیص داده شوند، علائم آنها باید تأثیر متوسطی ​​در بخش‌های مختلف زندگی آنها داشته باشد، مانند:

• عدم موفقیت در کار یا تحصیل.
• رانندگی خطرناک.
• مشکل در پیدا کردن یا حفظ دوستان.
• مشکل در روابط با شرکا.

اگر مشکلات شما اخیراً وجود داشته و در گذشته به‌طور منظم رخ نداده باشد، شما مبتلا به ADHD نیستید، به این دلیل‌ که در حال حاضر تصور می‌شود ADHD نمی‌تواند برای اولین‌بار در بزرگسالان ایجاد شود. درمان اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی هم می‌تواند به تسکین علائم کمک کند و مشکل را در زندگی روزمره بسیار کمتر سازد.

ADHD را می‌توان با استفاده از دارو یا مشاوره درمان کرد (اما ترکیب این دو اغلب بهترین هستند). درمان معمولاً توسط یک متخصص مانند متخصص اطفال یا روانپزشک ترتیب داده می‌شود.

نکاتی برای والدین

اگر والدین کودک مبتلا به ADHD هستید، مطمئن شوید که پزشک یا متخصص به شما کمک می‌کند تفاوت بین ADHD و هر مشکل دیگری را که ممکن است فرزندتان داشته باشد درک کنید. به این فکر کنید که چه کسی باید در مورد ADHD کودک شما بداند (مدرسه یا مهدکودک).

عوارض جانبی هر دارویی را که فرزندتان مصرف می‌کند و آنچه را باید مراقب آن باشید پیدا کنید.

آشنایی با افراد در گروه‌های حمایتی محلی می‌تواند به شما کمک کند تا با آن مقابله کنید.

زندگی با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی می‌تواند دشوار باشد، زیرا علائم می‌توانند فعالیت‌های روزمره را بیشتر به چالش بکشند. ازاین‌رو دریافت حمایت لازم برای درک و کنار آمدن با شرایط خود یا فرزندتان بسیار مهم است. به یاد داشته باشید که کودک مبتلا به ADHD نمی‌تواند به خود کمک کند.  

اگر از کودک مبتلا به ADHD مراقبت می‌کنید ممکن است توصیه‌های زیر برای شما مفید باشد:

• در طول روز برنامه‌ریزی کنید. تنظیم برنامه‌های روزمره می‌تواند در نحوۀ کنار آمدن کودک مبتلا به ADHD با زندگی روزمره تفاوت ایجاد کند. به‌عنوان‌مثال اگر فرزند شما باید برای مدرسه آماده شود آن‌ را به چند مرحلۀ ساختاریافته تقسیم کنید تا بداند دقیقاً چه‌کاری باید انجام دهد.
• مرزهای واضحی تعیین کنید. مطمئن شوید که همه می‌دانند چه رفتاری مورد انتظار است و رفتار مثبت را با تمجید یا پاداش فوری تقویت کنید.
• شفاف باشید. از پیامدهای قابل اجرا مانند سلب‌امتیاز در صورت عدم‌فعالیت استفاده کنید.
• مثبت فکر کنید.
• طرح تشویقی اجرا کنید. طرح تشویقی خود را با استفاده از نمودار امتیاز یا ستاره تنظیم کنید تا با داشتن رفتار خوب بتواند امتیاز کسب کند. به‌عنوان‌مثال، رفتار خوب در یک سفر باعث می‌شود کودک شما امتیاز کسب کند. همچنین سعی کنید فرزندتان را در آن مشارکت دهید و به او اجازه دهید تا در تصمیم‌گیری در مورد امتیازات کمک کند.
• موقعیت‌های اجتماعی: دوستان را به بازی دعوت کنید، اما زمان بازی را کوتاه نگه دارید تا فرزندتان کنترل خود را از دست ندهد. زمانی‌که فرزندتان احساس خستگی یا گرسنگی می‌کند این کار را انجام ندهید.
• ورزش کنید. اطمینان حاصل کنید که کودک شما در طول روز فعالیت‌بدنی زیادی داشته باشد. پیاده‌روی، جست‌وخیز کردن و انجام ورزش می‌تواند به کودک شما کمک کند تا خود را خسته کند و کیفیت خوابش را بهبود ببخشد. البته باید مراقب باشید تا کودکان نزدیک زمان خواب، کارهای خیلی سخت یا هیجان‌انگیز انجام ندهند.
• غذا خوردن. مراقب آنچه فرزندتان می‌خورد باشید. اگر کودک شما پس از خوردن غذاهای خاصی که ممکن است حاوی مواد افزودنی یا کافئین باشند بیش‌فعال است، از این رفتارها یادداشت بردارید و با پزشک در میان بگذارید.
• به یک روتین خواب پایبند باشید. اطمینان حاصل کنید که کودک شما هر شب در ساعت مشخصی به رختخواب می‌رود و صبح در ساعت مشخصی از خواب بیدار می‌شود. از فعالیت‌های بیش‌ازحد در ساعات قبل از خواب مانند بازی‌های رایانه‌ای یا تماشای تلویزیون خودداری کنید.

منبع: https://www.nhs.uk/conditions/attention-deficit-hyperactivity-disorder-adhd/